Faiz Nedir, Nasıl Hesaplanır? Basit ve Bileşik Faiz Formülleri
Bankada birikim yapmak, kredi kullanmak veya yatırım seçeneklerini karşılaştırmak isteyenlerin karşılaştığı temel finans kavramlarından biri faizdir. Faiz oranları; birikimlerden elde edilebilecek getiriyi ve borçlanmanın maliyetini etkiler. Peki, faiz nedir, nasıl hesaplanır, basit faiz ile bileşik faiz arasındaki fark nedir ve günlük ya da aylık faiz hesabı nasıl yapılır?
Faiz, borç verilen veya kullanılan paranın belirli bir süre için hesaplanan bedelidir. Birikim yapan kişi açısından faiz gelir oluşturabilirken borçlanan kişi açısından maliyet anlamına gelir. Faiz hesaplamasında anapara, faiz oranı ve süre temel değişkenlerdir.
Faiz hakkında kısa bilgiler:
- Faiz: Paranın belirli süre kullanımına ilişkin bedel
- Anapara: Faiz hesabına esas alınan başlangıç tutarı
- Faiz oranı: Anaparanın belirli bir dönemdeki yüzdesi
- Basit faiz: Yalnızca anapara üzerinden hesaplanır
- Bileşik faiz: Önceki dönemlerde eklenen faizler de sonraki hesaplamaya katılır
- Günlük faiz: Anapara, yıllık oran ve gün sayısına göre hesaplanabilir
- Kredi faizi: Borçlanma maliyetinin önemli bir bileşenidir
Faiz Nedir?
Faiz, belirli bir miktar paranın belli bir süre boyunca kullanılmasının karşılığında ödenen veya elde edilen tutardır.
Örneğin bir kişi bankada vadeli mevduat hesabı açtığında, banka sözleşmedeki koşullara göre faiz ödeyebilir. Aynı kişi bankadan kredi kullandığında ise borçlandığı tutar için faiz ödemesi gerekebilir.
Bu nedenle faiz, finansal işlemlerde iki farklı açıdan değerlendirilir:
- Faiz geliri: Tasarruf veya yatırım karşılığında elde edilen faiz tutarıdır.
- Faiz gideri: Kredi veya başka bir borçlanma nedeniyle ödenen faiz tutarıdır.
Faiz oranları ve koşulları, finansal ürünün türüne ve sözleşme hükümlerine göre değişir.
Faiz Nasıl Hesaplanır?
Faiz hesaplamasında temel olarak üç bilgi kullanılır: anapara, faiz oranı ve süre.
Basit faiz için genel formül şöyledir:
Bu formülde faiz oranı ondalık biçimde, süre ise faiz oranıyla aynı zaman biriminde kullanılmalıdır.
Örneğin yıllık faiz oranı %20 ise hesaplamada 0,20 kullanılır. Süre altı ay ise yıllık oranla yapılan hesaplamada 0,5 yıl olarak alınır.
Örnek: 10.000 TL'nin Bir Yıllık Faizi
Anapara: 10.000 TL
Yıllık faiz oranı: %20
Süre: 1 yıl
Hesaplama: 10.000 × 0,20 × 1 = 2.000 TL
Faiz getirisi: 2.000 TL
Vade sonu brüt toplam: 12.000 TL
Bu hesaplama, basit faiz varsayımına dayanan brüt bir örnektir. Vergi, kesinti ve ürün koşulları hesaba katılmamıştır.
Basit Faiz Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Basit faiz, yalnızca başlangıçtaki anapara üzerinden hesaplanan faiz türüdür.
Önceki dönemlerde oluşan faiz tutarları yeni faiz hesabına eklenmez.
Basit Faiz Hesaplama Örneği
20.000 TL'nin yıllık %15 basit faizle iki yıl değerlendirildiğini varsayalım.
Hesaplama: 20.000 × 0,15 × 2 = 6.000 TL
İki yıl sonunda toplam brüt faiz 6.000 TL olur.
Toplam tutar: 20.000 + 6.000 = 26.000 TL
Bu örnekte her yıl aynı anapara üzerinden 3.000 TL faiz hesaplanmıştır.
Bileşik Faiz Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Bileşik faiz, önceki dönemlerde oluşan faizlerin anaparaya eklenmesi ve sonraki dönemlerde yeni toplam üzerinden faiz hesaplanmasıdır.
Bu nedenle bileşik faiz, uzun dönemli hesaplamalarda basit faizden farklı sonuçlar oluşturabilir.
Formülde faiz oranı, bileşikleştirmenin yapıldığı dönemle aynı zaman biriminde olmalıdır.
Örnek: 20.000 TL'nin İki Yıllık Bileşik Faizi
Anapara: 20.000 TL
Yıllık faiz oranı: %15
Bileşikleştirme: Yılda bir kez
Süre: 2 yıl
Hesaplama: 20.000 × (1,15)2
Toplam tutar: 26.450 TL
Toplam brüt faiz: 6.450 TL
Aynı anapara, oran ve süre için basit faiz 6.000 TL iken yıllık bileşik faiz 6.450 TL olarak hesaplanır.
Basit Faiz ile Bileşik Faiz Arasındaki Fark
| Özellik | Basit Faiz | Bileşik Faiz |
|---|---|---|
| Hesaplama temeli | Başlangıç anaparası | Anapara ve birikmiş faiz |
| Faizin anaparaya eklenmesi | Hesaplamaya katılmaz | Belirlenen dönemlerde eklenir |
| Getiri yapısı | Doğrusal artış | Bileşik büyüme |
| 20.000 TL, %15, 2 yıl | 6.000 TL brüt faiz | 6.450 TL brüt faiz |
| Toplam brüt tutar | 26.000 TL | 26.450 TL |
Tablodaki örnek, bileşik faizin yılda bir kez hesaplandığı ve faiz oranının sabit kaldığı varsayımına dayanır.
Günlük Faiz Nasıl Hesaplanır?
Günlük faiz hesaplamasında yıllık faiz oranı, ilgili hesaplamada kullanılan gün esasına göre günlük orana dönüştürülür.
365 gün esaslı basit faiz hesabında formül şöyledir:
100.000 TL'nin 32 Günlük Faizi Ne Kadar?
100.000 TL'nin yıllık %40 basit faiz oranıyla 32 gün değerlendirildiğini varsayalım.
Hesaplama: 100.000 × 0,40 × (32 / 365)
Brüt faiz: Yaklaşık 3.506,85 TL
Vade sonu brüt toplam: Yaklaşık 103.506,85 TL
Önemli: Bu örnekteki %40 oranı yalnızca hesaplama göstermek için seçilmiştir; güncel banka teklifi değildir. Bankalar ürün koşullarına göre farklı gün esasları kullanabilir. Mevduat stopajı ve diğer geçerli kesintiler net getiriyi azaltabilir.
Aylık Faiz Nasıl Hesaplanır?
Aylık faiz hesaplamasında kullanılan oran, yıllık oranın nasıl tanımlandığına bağlıdır.
Yıllık nominal faiz oranının 12'ye bölündüğü basit yaklaşımda:
50.000 TL'nin Bir Aylık Faizi
50.000 TL için yıllık nominal faiz oranının %24 olduğunu varsayalım.
Aylık oran: %24 / 12 = %2
Bir aylık brüt faiz: 50.000 × 0,02 = 1.000 TL
Ancak bankanın günlük faiz uyguladığı bir üründe gerçek hesaplama, ayın gün sayısına ve sözleşmedeki hesaplama yöntemine göre farklı olabilir.
Faiz Hesaplama Örnekleri
Aşağıdaki tabloda yıllık %20 basit faiz oranıyla bir yıl boyunca değerlendirilen farklı anaparalar için brüt faiz tutarları gösterilmiştir.
| Anapara | Yıllık Faiz Oranı | Brüt Faiz | Brüt Toplam |
|---|---|---|---|
| 10.000 TL | %20 | 2.000 TL | 12.000 TL |
| 25.000 TL | %20 | 5.000 TL | 30.000 TL |
| 50.000 TL | %20 | 10.000 TL | 60.000 TL |
| 100.000 TL | %20 | 20.000 TL | 120.000 TL |
| 250.000 TL | %20 | 50.000 TL | 300.000 TL |
Bu örneklerde faiz oranı sabit tutulmuş, vergi ve diğer kesintiler dikkate alınmamıştır.
Mevduat Faizi Nedir?
Mevduat faizi, bankada tutulan paraya belirli koşullarda uygulanan faizdir.
Vadeli mevduat hesaplarında faiz oranı, vade süresi, para birimi ve bankanın sunduğu koşullara göre değişebilir.
Mevduat Faizi Hesaplanırken Nelere Dikkat Edilmeli?
- Yıllık brüt faiz oranı
- Vade süresi
- Faiz hesaplamasında kullanılan gün esası
- Stopaj oranı ve diğer kesintiler
- Vade bozulduğunda uygulanacak koşullar
- Faizin vade sonunda mı yoksa dönemsel olarak mı ödendiği
Mevduat getirisi değerlendirilirken yalnızca ilan edilen brüt faiz oranına değil, vade sonunda elde edilecek net tutara da bakılmalıdır.
Kredi Faizi Nasıl Hesaplanır?
Kredi faizi, bankadan alınan borç için sözleşmede belirtilen oran ve ödeme koşullarına göre hesaplanır.
Taksitli kredilerde faiz, genellikle kalan anapara üzerinden hesaplanır. Bu nedenle kredi maliyetini hesaplarken yalnızca başlangıç anaparasını faiz oranıyla çarpmak yeterli değildir.
Eşit taksitli bir kredi için temel taksit formülü şöyledir:
Burada r dönemsel faiz oranını, n ise taksit sayısını ifade eder.
100.000 TL Kredi, Aylık %3 Faiz ve 12 Ay Vade
100.000 TL tutarında, aylık %3 faizli ve 12 ay vadeli bir kredi düşünelim.
Vergi, fon ve diğer maliyetlerin bulunmadığı teorik eşit taksit hesabında:
- Kredi tutarı: 100.000 TL
- Aylık faiz oranı: %3
- Vade: 12 ay
- Yaklaşık aylık taksit: 10.046,21 TL
- Yaklaşık toplam geri ödeme: 120.554,52 TL
- Yaklaşık toplam faiz: 20.554,52 TL
Gerçek banka tekliflerinde kredi türüne göre uygulanabilecek vergiler, fonlar, tahsis ücretleri ve diğer maliyetler nedeniyle taksit ve toplam geri ödeme tutarı farklı olabilir.
Mevduat Faizi ile Kredi Faizi Arasındaki Fark Nedir?
| Özellik | Mevduat Faizi | Kredi Faizi |
|---|---|---|
| İşlemin amacı | Tasarrufun değerlendirilmesi | Borç kullanılması |
| Faizi kim öder? | Banka, hesap koşullarına göre müşteriye öder | Borçlu, kredi koşullarına göre öder |
| Finansal etkisi | Faiz geliri oluşturabilir | Borçlanma maliyeti oluşturur |
| Hesaplama | Anapara, oran ve vade esas alınır | Kalan borç, oran ve ödeme planı esas alınır |
| Ek unsurlar | Stopaj ve vade koşulları | Vergi, fon, ücret ve diğer maliyetler |
Nominal Faiz ve Reel Faiz Nedir?
Faiz oranları değerlendirilirken nominal faiz ile reel faiz arasındaki farkı bilmek önemlidir.
Nominal Faiz
Nominal faiz, enflasyon etkisi ayrıca çıkarılmadan ifade edilen faiz oranıdır.
Reel Faiz
Reel faiz, faiz getirisinin enflasyon karşısındaki satın alma gücü etkisini değerlendirmek için kullanılır.
Reel faizin hesaplanmasında kullanılan temel ilişki şöyledir:
Reel Faiz Hesaplama Örneği
Yıllık nominal faiz oranının %30, aynı dönemdeki enflasyon oranının %20 olduğunu varsayalım.
Hesaplama: (1,30 / 1,20) − 1
Reel faiz: Yaklaşık %8,33
Bu örnek, vergi ve diğer maliyetler dikkate alınmadan yapılan teorik bir hesaplamadır.
Merkez Bankası Faizi Nedir?
Merkez bankası politika faizi, para politikası kararlarında kullanılan temel araçlardan biridir.
Türkiye'de politika faizi kararları, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Politikası Kurulu tarafından alınır.
Politika faizindeki değişiklikler, finansal koşullar üzerinden mevduat ve kredi faizlerini etkileyebilir. Ancak bankaların müşterilerine sunduğu oranlar politika faiziyle birebir aynı olmak zorunda değildir.
Güncel politika faizi ve karar metinleri için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının resmî internet sitesi takip edilmelidir.
Faiz Oranları Neye Göre Değişir?
Faiz oranları ekonomik koşullar, finansal kuruluşların politikaları ve ürün özelliklerine bağlı olarak değişebilir.
- Merkez bankası para politikası kararları
- Enflasyon ve enflasyon beklentileri
- Piyasadaki likidite koşulları
- Krediye olan talep
- Borçlunun kredi riski
- Vade süresi
- Bankaların fonlama maliyetleri
- Finansal ürünün türü ve sözleşme koşulları
Bu nedenle farklı bankaların aynı tarihte sunduğu mevduat ve kredi faiz oranları birbirinden farklı olabilir.
Faiz Hesaplarken En Sık Yapılan Hatalar
Faiz hesaplamasında küçük bir yöntem hatası, beklenen getiri veya maliyetin yanlış değerlendirilmesine neden olabilir.
- Yıllık ve aylık oranları karıştırmak: Yıllık %24 faiz, her durumda aylık %24 faiz anlamına gelmez.
- Brüt ve net getiriyi aynı kabul etmek: Vergi ve kesintiler net tutarı değiştirebilir.
- Basit ve bileşik faizi karıştırmak: Faizin anaparaya eklenme sıklığı sonucu etkiler.
- Gün sayısını dikkate almamak: 30, 31 ve 32 günlük vadelerde faiz farklı hesaplanabilir.
- Kredi taksitlerini basit faizle hesaplamak: Taksitli kredilerde ödeme planı ve kalan borç önemlidir.
- Ek maliyetleri göz ardı etmek: Kredi ücretleri, vergiler ve diğer giderler toplam maliyeti artırabilir.
Finansal Okuryazarlık Neden Önemlidir?
Faiz hesaplamasını bilmek; birikim planlama, kredi karşılaştırma, bütçe oluşturma ve finansal kararları değerlendirme süreçlerinde yararlı olabilir.
Finansal okuryazarlık yalnızca faiz oranlarını öğrenmekten ibaret değildir. Enflasyon, risk, tasarruf, borç yönetimi ve temel finansal kavramları birlikte değerlendirmeyi gerektirir.
Finans, muhasebe, işletme ve kişisel gelişim alanındaki eğitim seçeneklerini incelemek isteyenler İstanbul Kent Üniversitesi eğitim programları kataloğunu ziyaret edebilir.
Eğitimlerin güncel içerikleri, katılım koşulları ve belgelendirme bilgileri ilgili program sayfalarından öğrenilebilir.
Faiz Hakkında Sık Sorulan Sorular
Faiz nedir?
Faiz, paranın belirli bir süre kullanılması karşılığında ödenen veya elde edilen bedeldir.
Faiz nasıl hesaplanır?
Basit faiz, anapara ile faiz oranının ve sürenin çarpılmasıyla hesaplanır. Oran ve süre aynı zaman biriminde kullanılmalıdır.
Basit faiz nedir?
Yalnızca başlangıç anaparası üzerinden hesaplanan faiz türüdür.
Bileşik faiz nedir?
Önceki dönemlerde oluşan faizlerin anaparaya eklenmesiyle yeni toplam üzerinden faiz hesaplanmasıdır.
Günlük faiz nasıl hesaplanır?
365 gün esaslı basit faiz hesabında anapara, yıllık faiz oranı ve gün sayısının 365'e oranı çarpılır.
Aylık faiz nasıl hesaplanır?
Yıllık nominal oranın aylık dönemlere eşit dağıtıldığı basit yaklaşımda yıllık oran 12'ye bölünür ve anaparayla çarpılır.
100.000 TL'nin 32 günlük faizi ne kadar?
Yıllık %40 basit faiz ve 365 gün esası varsayımıyla yaklaşık 3.506,85 TL brüt faiz hesaplanır. Net tutar kesintilere göre değişir.
Mevduat faizi nedir?
Bankada tutulan paraya hesap veya sözleşme koşullarına göre uygulanan faizdir.
Kredi faizi nedir?
Borç alınan paranın kullanımı karşılığında kredi sözleşmesine göre hesaplanan faizdir.
Nominal faiz ile reel faiz arasındaki fark nedir?
Nominal faiz enflasyon etkisi çıkarılmadan ifade edilir. Reel faiz ise enflasyon karşısındaki satın alma gücü etkisini dikkate alır.
Merkez Bankası faizi ile banka faizi aynı mı?
Hayır. Merkez bankasının politika faizi, bankaların müşterilerine sunduğu mevduat veya kredi faiz oranlarıyla aynı olmak zorunda değildir.
Faiz oranı artarsa ne olur?
Diğer koşullar aynı kaldığında daha yüksek faiz oranı, mevduatın brüt getirisini ve borçlanmanın faiz maliyetini artırabilir.
Faiz hesabında stopaj nedir?
Stopaj, ilgili faiz gelirine mevzuat uyarınca uygulanan vergi kesintisidir. Oran, ürünün ve dönemin koşullarına göre değişebilir.
Sonuç: Faiz Hesaplamasında Nelere Dikkat Edilmeli?
Faiz, hem tasarrufların değerlendirilmesinde hem de borçlanma işlemlerinde önemli bir finansal kavramdır.
Basit faiz yalnızca anapara üzerinden hesaplanırken bileşik faizde önceki dönemlerin faizleri de sonraki hesaplamaya dahil edilir.
Günlük, aylık ve yıllık faiz hesaplarında oran ile süre birimlerinin uyumlu olması gerekir. Mevduat ve kredi ürünlerinde ise vergi, ücret ve diğer sözleşme koşulları dikkate alınmalıdır.
Doğru faiz hesabı için anapara, oran, süre, hesaplama yöntemi ve net maliyet ya da getiri birlikte değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası – Para Politikası ve Faiz Verileri
- Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu – Bankacılık Düzenlemeleri
- Gelir İdaresi Başkanlığı – Vergilendirme ve Stopaj Bilgileri
- Türkiye Bankalar Birliği – Bankacılık ve Finansal Bilgilendirme
- İstanbul Kent Üniversitesi – Eğitim Programları
Son güncelleme: 6 Kasım 2026. Bu içerikteki faiz oranları ve hesaplama örnekleri eğitim amaçlı varsayımlardır; güncel banka teklifi veya yatırım tavsiyesi değildir. Gerçek işlemlerde banka sözleşmeleri, güncel vergi oranları ve ilgili mevzuat esas alınmalıdır.